Minn Kontroll għal Medjazzjoni: Il-Ko-Logħob tal-Video Games bħala Mezz ta’ Kontribuzzjoni Interġenerazzjonali u Tagħlim Kondiviż

Skont ir-rapport tal-2024 mill-European Game Developers Federation u Video Games Europe, 54% tal-popolazzjoni Ewropea (bejn is-6 u l-64 sena) jilagħbu l-logħob diġitali; 75% minnhom huma adulti, b’età medja ta’ 31 sena. Għalkemm l-adulti jiffurmaw l-akbar proporzjon ta’ plejers tal-logħob diġitali, il-kwistjoni tal-ħin quddiem l-iskrin u l-esponiment għal dan il-logħob fost it-tfal iżgħar tidher li hija l-iktar suġġett li jqajjem dibattitu. Dawn iċ-ċifri juru prattika interġenerazzjonali fil-logħob diġitali, xi ħaġa li tħeġġiġna neżaminaw mill-ġdid ir-relazzjoni bejn l-adulti u t-tfal fir-rigward tal-iskrins. B’mod aktar speċifiku, hawnhekk se niffukaw fuq ir-relazzjoni bejn il-ġenituri u t-tfal. Għalhekk, minflok ma nillimitaw il-logħob diġitali għal sempliċi għodda ta’ kontroll tal-ħin quddiem l-iskrin, sa liema punt jista’ l-logħob flimkien iservi bħala mezz ta’ medjazzjoni u tagħlim kondiviż bejn l-adulti u t-tfal?

Il-Logħob Flimkien bħala Spazju ta’ Tagħlim Kondiviż

Fil-ktieb Playing and Reality (1971), Winnicott jiddiskuti l-oġġett tranżizzjonali li, mill-età ta’ erba’ xhur, iservi bħala sostitut għar-rabta tat-tifel jew tifla mal-ġenituri (bħal pereżempju kutra tal-faraġ). Huwa jintroduċi wkoll il-kunċett ta’ spazju potenzjali, jew tranżizzjonali, li jiddeskrivih bħala “żona ta’ esperjenza li la tappartjeni għad-dinja interna tas-suġġett u lanqas għar-realtà esterna oġġettiva, iżda tappartjeni għal spazju intermedju fejn it-tnejn jiltaqgħu permezz tal-logħob, il-kreattività u r-relazzjoni”. Filwaqt li l-iskrin jidher li qed jieħu dejjem aktar ir-rwol ta’ oġġett tranżizzjonali u fl-istess ħin jiftaħ spazju potenzjali, huwa meħtieġ li jiġu nnegozjati miżuri li jippermettu t-twaqqif ta’ qafas favorevoli għar-relazzjonijiet u għall-iżvilupp tal-individwi, kemm tfal kif ukoll adulti.

Madankollu, il-logħob diġitali jistgħu jitqiesu bħala spazji potenzjali? Fil-ktieb Game and Development in Children (2024), Marie-Claude Boissière tiddeskrivi l-kunċett ta’ spazju potenzjali bl-użu tal-eżempju tat-tpinġija: “Meta tifel jew tifla jpinġu, huma jipproduċu ħolm esternalizzat; huma jikxfu l-ħolm tagħhom fil-beraħ.” Bħal karta bajda, l-iskrin isir spazju potenzjali jekk jippermetti li wieħed jiġġerra u jagħti forma konkreta lill-ideat, mingħajr ma jkun limitat minn loġika algoritmika jew azzjonijiet iddefiniti minn qabel. F’dan is-sens, il-logħob diġitali ta’ kostruzzjoni u esplorazzjoni, permezz tal-kapaċità tagħhom li jiffaċilitaw l-immudellar ta’ spazji immaġinarji (worldbuilding), jistgħu jinftiehmu bħala spazji fejn il-plejer jipproduċi “ħolm esternalizzat” u bħala spazji potenzjali fis-sens deskritt minn Winnicott. Minecraft, b’180 miljun plejer attiv kull xahar, huwa l-aktar eżempju mifrux ta’ dan. Bl-istess mod, Luanti, li hija verżjoni b’xejn u open-source ta’ Minecraft, joffri alternattiva aċċessibbli u personalizzabbli. Allura, kif jista’ dan it-tip ta’ logħob diġitali jinkoraġġixxi l-ko-logħob — bħala parteċipazzjoni attiva bejn il-ġenitur u l-wild — sabiex jinħoloq spazju ta’ tagħlim kondiviż li jmur lil hinn mis-sempliċi superviżjoni tal-ħin quddiem l-iskrin?

Fi ħdan ir-relazzjoni bejn il-ġenituri u t-tfal, l-iskrins spiss jinkoraġġixxu s-sorveljanza billi jillimitaw l-interazzjonijiet interġenerazzjonali għal atti ta’ medjazzjoni jew superviżjoni unilaterali li tinvolvi restrizzjonijiet, gwida jew ko-użu (Clark, 2011). Filwaqt li l-ko-użu jirrappreżenta pass ‘il quddiem, dan xorta għadu insuffiċjenti biex ireġġa’ lura għal kollox id-dinamika tas-sorveljanza. Biex nikkontrobattu l-pharmakon tal-iskrins, u biex immorru lil hinn mill-approċċ tas-superviżjoni tas-soltu, l-adulti m’għandhomx jilagħbu sempliċement biex jikkontrollaw lit-tfal iżda biex jipparteċipaw fil-logħba flimkien magħhom. It-tnejn għandhom jikkommettu ruħhom li jwettqu missjoni kondiviża li timpenjahom bis-sħiħ. Il-ħajja ta’ kuljum hija magħmula minn kontribuzzjonijiet u attivitajiet kollettivi: “il-familji, il-ġirien, u l-membri tal-istess età huma impenjati li jikkollaboraw, jippjanaw, u jgawdu diversi attivitajiet” (Vartiainen et al., 2020); u l-logħob diġitali għandu iservi bħala spazju fejn dawn il-kontribuzzjonijiet jistgħu jiġu esplorati. Hekk jista’ jiżviluppa proċess ta’ ko-individwazzjoni (co-individuation) skont Stiegler. Għal Stiegler, il-ko-individwazzjoni hija proċess li permezz tiegħu l-individwi u l-kollettivi jiġu kkostitwiti b’mod konġunt billi jintużaw midja teknika (memorja esterna, għodod, midja) u prattiċi kondiviżi. Dan il-proċess simultanjament jipproduċi singularitajiet (individwi) u strutturi kollettivi. F’dan is-sens, permezz tal-ko-logħob, l-adult isir kemm attur kif ukoll student, eżatt bħalma jagħmel it-tifel jew tifla meta jilagħbu logħob diġitali. It-tnejn jiżviluppaw ko-individwazzjoni permezz tal-attività kondiviża tal-logħob.

Modi kif jintuża l-Logħob Flimkien biex jappoġġja l-Ko-Individwazzjoni

Diversi approċċi jistgħu jikkontribwixxu għall-ko-individwazzjoni tal-ġenituri u t-tfal permezz tal-logħob diġitali. Kif imsemmi fir-riċerka ta’ Jin Kim u Jaeyeon Hwang “Lessons from ‘Co-Play’ in Korean Parent-Child Relationships” (2025), Clark (2011) jipproponi t-tagħlim parteċipattiv “bħala għodda kunċettwali oħra li permezz tagħha sseħħ is-soċjalizzazzjoni f’ambjent familjari u l-kontribut tat-tfal jiġi kkunsidrat fl-interazzjoni bejn il-ġenituri u t-tfal”. L-Inter-Agency Network for Education in Emergencies (INEE) jiddeskrivi t-tagħlim parteċipattiv bħala mekkaniżmu li “jinkoraġġixxi t-tagħlim permezz tal-azzjoni, fi gruppi żgħar, b’informazzjoni konkreta, mistoqsijiet miftuħa u tagħlim bejn il-pari, u jiffoka fuq il-ħidma flimkien biex jissolvew il-problemi”. Fil-kuntest tal-logħob diġitali, dan il-mezz isir spazju fejn iseħħ l-iskambju tal-għarfien u tal-ideat ipprovduti mill-adult u/jew mit-tifel, u fejn kulħadd huwa mistieden jibbaża fuqhom għall-iżvilupp tiegħu stess.

L-approċċ ta’ tagħlim parteċipattiv jaqbel ukoll mat-tagħlim soċjo-emozzjonali, li jenfasizza kif il-ġenituri u t-tfal jikkollaboraw fuq livell interpersonali f’termini ta’ mmaniġġjar tal-ħin, bini ta’ relazzjonijiet, awtoregolazzjoni emozzjonali u mmaniġġjar tal-burdata (Blewitt, C. et al, 2020). L-użu konġunt tal-midja, f’dan il-każ il-logħob diġitali, huwa meqjus bħala strateġija ta’ appoġġ effettiva (Sobel et al., 2017), peress li l-ġenituri u l-ulied spiss jużaw apparat diġitali filwaqt li jappoġġjaw lil xulxin permezz ta’ interazzjonijiet konjittivi, emozzjonali, tekniċi u fiżiċi (Ewin et al., 2020). 

It-tagħlim jista’ jkun informattiv u stimulanti fuq livell konjittiv, emozzjonali u soċjali. Għalhekk, il-ko-logħob diġitali jista’ jipprovdi ambjenti ta’ tagħlim pożittivi li jinkludu opportunitajiet għal tagħlim parteċipattiv, bħall-kollaborazzjoni, il-kisba ta’ għanijiet u ħiliet, l-esperjenza tad-diviżjoni tal-kompiti, l-iskambju u l-għoti ta’ appoġġ fiżiku u emozzjonali, kif ukoll il-gwida permezz ta’ struzzjonijiet verbali (Ewin et al., 2020).

Barra minn hekk, l-iżbilanċ fil-ħiliet meta niġu għal dan il-logħob jaġixxi bħala xprun edukattiv. Tabilħaqq, it-tifel jew tifla spiss ikunu l-esperti fl-ambjent tal-logħba. F’din is-sitwazzjoni, il-ġenitur isir l-istudent. Li jilagħbu flimkien f’qasam fejn it-tifel għandu għarfien akbar jibbilanċja mill-ġdid id-dinamika u jinkoraġġixxi l-ġenitur biex jagħti attenzjoni għal dak li qed jiġri fuq l-iskrin (Sobel et al., 2017). Dan il-logħob relazzjonali jippromwovi l-proċess ta’ ko-individwazzjoni u jgħin biex imur lil hinn mill-mentalità ta’ sorveljanza li spiss tkun assoċjata mal-iskrins. 

Fl-aħħar mill-aħħar, billi jieħdu sehem fl-istess attività, il-ġenituri u t-tfal jesperjenzaw forma ta’ “rabta ta’ sħubija” (Sobel et al., 2017). Fehim kondiviż tal-logħob diġitali u l-inkorporazzjoni tal-ko-logħob jistgħu “jtejbu r-relazzjonijiet familjari billi jippermettu lill-membri tal-familja jirriflettu fuq u jinnegozjaw il-konfini tar-relazzjonijiet tagħhom” (Steinkueler, Williams, 2006).

UrbanCraft: Ma Villette – L-Esperimentazzjoni tal- Logħob Flimkien bħala Mezz ta’ Kontribuzzjoni Interġenerazzjonali u Tagħlim Kondiviż

Il-workshops UrbanCraft: Ma Villette, immexxija minn IRI-Centre Pompidou fil-fablab Carrefour Numérique² tal-Cité des Sciences et de l’Industrie bejn Ottubru u Novembru 2025, ipprovdew pjattaforma biex jiġi esperimentat il-ko-logħob bħala għodda għall-ko-individwazzjoni permezz tal-spazju potenzjali tal-logħba diġitali Luanti. 

L-inizjattiva kellha l-għan li, fuq erba’ sessjonijiet ta’ sagħtejn kull waħda, tilqa’ 31 parteċipant — adulti u tfal (bejn it-8 u l-14-il sena) — u tistedinhom jieħdu sehem f’sessjoni ta’ ko-logħob fuq Luanti. Kull wieħed minn dawn il-workshops uża l-magna tal-logħba Luanti biex jiżviluppa viżjonijiet urbani għall-kwartier ta’ La Villette. Filwaqt li jinkoraġġixxu l-kollaborazzjoni interġenerazzjonali, l-adulti u t-tfal ħadmu flimkien fuq l-istess server tal-logħba biex jimmudellaw futur għal din iż-żona.

L-għan hawnhekk ma kienx li jiġi pprovdut spazju għal logħob ibbażat fuq simulazzjoni, iżda pjuttost li tiġi offruta viżjoni tal-potenzjal taż-żona, filwaqt li tinbidel f’għodda għat-tisħiħ tal-kapaċitajiet. Dan wassalna biex nesploraw żewġ suġġetti:

• L-implimentazzjoni ta’ proġett ta’ kostruzzjoni f’ambjent ta’ logħob diġitali b’udjenza li tinbidel matul is-sessjonijiet.
• L-istudju tad-dinamika interġenerazzjonali, partikolarment il-kooperazzjoni bejn il-ġenituri u t-tfal, fi ħdan u permezz tal-logħba.

Aħna wettaqna dan l-esperiment tal-ko-logħob permezz ta’ osservazzjoni fuq il-post, bil-parteċipanti ggwidati permezz ta’ proċess ta’ sitt passi:

1. Introduzzjoni madwar mejda tonda.
2. Stabbiliment tal-kuntest għall-workshop u preżentazzjoni tal-istorja tal-kwartier ta’ La Villette.
3. Attività ta’ “immaġinarji urbani” biex jingħata bidu u jiġi ffaċilitat il-proċess kreattiv.
4. Id-distribuzzjoni u l-qsim ta’ karti ta’ struzzjonijiet b’temi speċifiċi u introduzzjoni qasira għal Luanti.
5. Il-proċess kreattiv f’Luanti.
6. Sessjoni ta’ kondiviżjoni fi grupp fl-aħħar tas-sessjoni.

Matul dawn is-sessjonijiet tal-workshop, osservajna li l-iżgħar tfal (bejn it-8 u d-9 snin) ħadu r-rwol u l-pożizzjoni ta’ gwidi għall-adulti. Minflok ma ħadu t-tmexxija fl-idejn biex jibnu huma stess, huma talbu lill-ġenituri tagħhom biex jibnu għalihom. Il-ġenituri mbagħad daħlu fl-ispirtu tal-attività, tant li waslu biex jikkontrollaw il-kmandi ta’ Luanti u jagħmlu ġesti żgħar u dedikazzjonijiet lil uliedhom.

 Fl-ewwel figura tagħna, jidher missier li ħoloq ġnien labirint għal bintu, u li fih kiteb isimha. L-attenzjoni mogħtija lit-tifel hija riflessa hawnhekk fil-kapaċità tal-missier li juża dan is-softwer, minkejja li stess stqarr li qatt ma użah qabel. Dan l-eżempju jikkonferma l-punt ta’ Sobel, diskuss qabel, li jenfasizza l-assimetrija tal-ħiliet fil-logħob diġitali bħala opportunità biex il-ko-logħob jinbidel f’esperjenza ta’ tagħlim kondiviż.